Gece Müzeciliği: Kamusal Mirasın Ticarileşmesi Üzerine Tartışmalar
Kültür ve Turizm Bakanlığı’nın gece müzeciliği uygulaması, ticarileşme ve güvenlik konularında tartışmalara yol açtı.
Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2024 yılında “Geleceğe Miras” projesi çerçevesinde “gece müzeciliği” uygulamasını hayata geçirdi. 1 Haziran – 1 Ekim tarihleri arasında Nemrut Ören Yeri, Anadolu Medeniyetleri Müzesi, Alanya Müzesi gibi birçok önemli kültürel alan, bu uygulama kapsamında ziyaretçilere açıldı.
Ancak, bu uygulamanın başlamasıyla birlikte, güvenlik önlemleri, personel sayısı ve aydınlatmaların olası tahribatları gibi konularda soru işaretleri ortaya çıktı. İlk etapta Efes, Hierapolis ve Side ören yerlerinde uygulanan gece müzeciliği, 2024 yılında 395 bin 212 ziyaretçiyi ağırlarken, 2025’te bu sayının 1 milyonu geçmesi bekleniyor. Ancak, güvenlik ve personel sayısı ile ilgili henüz tatmin edici bir açıklama yapılmadı.
Arkeologlar Derneği Başkanı Bülent Türkmen, bu durumun şeffaflık eksikliğinden kaynaklandığını belirterek, kültürel mirasla ilgili yapılan işlerin genellikle yukarıdan gelen talimatlarla şekillendiğini ifade etti. Türkmen, gece müzeciliği uygulamasının planlama ve uygulama süreçlerinin nasıl yürütüldüğüne dair birçok sorunun yanıtlanması gerektiğini vurguladı.
Arkeolog Havva Işık, gece müzeciliğini önemli bir alternatif olarak değerlendirirken, güvenlik önlemlerinin yeterli olup olmadığının kontrol edilmesi gerektiğini belirtti. Sanat tarihçisi Nurdan Yıldırım ise, bu uygulamanın teorik olarak faydalı olduğunu ancak mevcut uygulamanın turizm odaklı bir yaklaşımla şekillendiğini dile getirdi. Yıldırım, halkın katılımını artıracak tematik atölyeler ve eğitim programlarının gerekliliğine dikkat çekti.
Uygulamanın ilk yılında, Efes’teki Celcius Kütüphanesi’nde bir ABD tur şirketinin düzenlediği akşam yemeği, tepkilere yol açtı. Bu durum, gece müzeciliği kapsamında yerel halkın erişiminde sorunlar yaratırken, Bakanlığın müdahalesiyle bu durum düzeltildi. Türkmen, bu tür uygulamaların şeffaflık eksikliği nedeniyle sorgulanması gerektiğini ifade etti.
Gece müzeciliği ile ilgili bir diğer tartışma konusu ise ücretlendirme politikası oldu. Yabancı turistler için 40 Euro’ya kadar değişen giriş ücretleri, Türkiye Cumhuriyeti vatandaşları için geçen yıl 100 TL iken bu yıl 200 TL’ye çıkarıldı. Türkmen, bu durumun müze ve ören yerlerinin özelleştirilmesinin bir sonucu olduğunu belirtti. Yıldırım da, bu ek ücretlerin geniş kitlelerin kültürel mirasa erişimini zorlaştırdığını ifade etti.
