Şerif Muhiddin Targan Koleksiyonu erişime açıldı

Şerif Muhiddin Targan Koleksiyonu, 2 bin 761 eserle araştırmacı ve sanatseverlerin erişimine sunuldu; arşivde nota, çalgı ve kişisel eşyalar yer alıyor.

Türk musikisinin önde gelen ut virtüözleri arasında gösterilen bestekar ve ressam Şerif Muhiddin Targan’a ait kapsamlı arşiv, araştırmacılar ve sanatseverlerin kullanımına sunuldu. Şerif Muhiddin Targan Koleksiyonu, Türkiye Yazma Eserler Kurumu Başkanlığının internet sitesinden incelenebiliyor.

Sanatçının sanat hayatı ve özel yaşamına dair çok sayıda belgeyi bir araya getiren koleksiyonda kitaplar, notalar, çalgılar, fotoğraf albümleri, tablolar ve kişisel eşyalar bulunuyor.

Hz. Muhammed’in 37. kuşaktan torunu ve son Mekke Emiri Ali Haydar Paşa’nın oğlu olan Targan, 21 Ocak 1892’de doğdu. Darülfünun’da hukuk ve edebiyat eğitimi alan sanatçı, genç yaşlarda ut ve viyolonsel çalmaya başladı.

1924’te ABD’ye giden Targan, burada verdiği ut resitalleriyle büyük ilgi gördü. Irak hükümetinin daveti üzerine 1932’de Bağdat’a giderek Bağdat Konservatuvarını kurdu ve 1948’e kadar bu kurumda görev yaptı. İstanbul Belediye Konservatuvarı ilmi kurul başkanlığını ise 1948-1951 yılları arasında yürüttü. Targan, 1950’de ses sanatçısı Safiye Ayla ile evlendi.

Arşivde 2 bin 761 eser bulunuyor

Targan’ın vasiyeti doğrultusunda Safiye Ayla tarafından 1974’te Süleymaniye Yazma Eser Kütüphanesine bağışlanan koleksiyon, toplam 2 bin 761 eserden oluşuyor. Arşivdeki 2 bin 447 matbu eserin önemli bölümünü nadir nota yayınları meydana getiriyor.

Türk yayıncılığının 19. yüzyılın sonlarından itibaren ürettiği nota kaynaklarının yeterince derlenememiş olması, bu eserlerin değerini artırıyor. Koleksiyondaki nadir matbu notalar, Türk musikisi repertuvarının araştırılması bakımından önemli bir başvuru kaynağı niteliği taşıyor. Arşivde ayrıca tarih, din ve edebiyat alanlarında nadir basılı eserler ile yeni harflerle ve yabancı dillerde hazırlanmış, çoğunluğu müzik konulu yayınlar yer alıyor.

Koleksiyonun dikkat çeken bölümlerinden biri, 236 el yazması nota defterinden oluşuyor. Defterlerde mükerrer kayıtlarla birlikte 4 bin 249 müzik eserinin notası bulunuyor. Büyük kısmı aynı el yazısıyla hazırlanan bu defterlerde, klasik Türk musikisi repertuvarının belirlenmesi amacıyla Ethem Paşa tarafından Melekzet, diğer adıyla Mustafa Nuri Efendi’ye yazdırıldığı aktarılan eserler de yer alıyor.

Neyzen Halil Can’ın aktardığı bilgilere göre defterlerin çoğunda “Oğlum Şerif Muhiddin Bey’e hediyem” ibaresi bulunuyor. Targan’ın kendi kaleme aldığı ya da farklı kaynaklardan temin ettiği el yazması notalar da koleksiyonda korunuyor.

Sanatçının yaşamına ve eserlerine ışık tutuyor

Arşivde Targan’ın sanat faaliyetleri ve özel yaşamıyla ilgili 54 defter ve evrakın yanı sıra 18 resim defteri, 9 fotoğraf albümü ve 7 güfte mecmuası bulunuyor. Albümlerde sanatçının çocukluk ve gençlik yıllarına, ailesine ve dönemin tanınmış kişilerine ait fotoğraflar yer alıyor. Bazı karelerde, önemli isimlerin Targan’a yazdığı ithaf ve imzalar da görülüyor.

Targan’ın kullandığı çalgılar ve kıyafetler de koleksiyonun özgün parçaları arasında. Manol Usta, Şamlı Yusuf Nahhat, Bağdatlı Ali Türki ve Gurdikyan imzalı 5 utun yanı sıra bir keman, bir viyolonsel ve enstrüman dolabı arşivde muhafaza ediliyor.

Sedef, abanoz, boynuz, deve kemiği ve ceviz gibi malzemeler kullanılarak yapılan bu çalgılar, Targan’ın icracı kimliğini yansıtmanın yanı sıra 19. yüzyılın sonu ile 20. yüzyılın başında İstanbul, Şam ve Bağdat’taki ut yapımcılığı geleneğinin nadir örnekleri arasında bulunuyor. Sanatçıya ait kaftan, ceket, pantolon, frak ve röpdeşambır da koleksiyonda yer alıyor.

Musiki aletlerinin onarımı İstanbul Meydan Meşkleri Topluluğu bünyesindeki saz ustaları tarafından gerçekleştirildi. Tekstil ürünleri ise Türkiye Yazma Eserler Kurumu Kitap Şifahanesi ile Marmara Üniversitesi Tekstil ve Yazma Eserler Konservasyon ve Restorasyon Uygulama ve Araştırma Merkezi işbirliğiyle restore edildi.

Ressam kimliğine ait materyaller de arşivde

Ut icrasına yeni bir yorum kazandıran, bu çalgı için özgün besteler yapan ve kendine has bir icra yöntemi geliştiren Targan’ın ressamlığına ilişkin malzemeler de koleksiyonda yer alıyor. Sanatçının yağlı boya ve kara kalem çalışmaları; boya tüpleri, boya çantası ve paletiyle birlikte korunuyor.

Ut sanatçılığı ve bestekarlığının yanı sıra resim ve kültür-sanat alanındaki çalışmalarıyla da Türk musikisi ve sanat tarihinde önemli bir yer edinen Targan’ın koleksiyonu, Türkiye Yazma Eserler Kurumunun internet sitesi üzerinden erişilebiliyor.