Zaha Hadid Architects, Bakü’de Yeni Bir Kentsel Alan Tasarlayacak

Zaha Hadid Architects (ZHA), Azerbaycan’ın başkenti Bakü’de gerçekleştirilecek olan Baku Expo City masterplanını tasarlamak için görevlendirildi. Proje, mevcut Baku Expo Centre’ın yanı başında yer alan 198 hektarlık bir alanı kapsayarak, konut, eğitim, kültür, ticaret, kamu alanları ve ulaşım altyapısını bir araya getiren yeni bir kentsel bölge oluşturmayı hedefliyor.

Bakü’nün son on yılda artan nüfusuna cevap vermek amacıyla hazırlanan masterplan, çeşitli büyüklükte konutları ve günlük yaşamın ihtiyaç duyduğu sosyal ve kamu işlevlerini tek bir yürünebilir şehir dokusu içinde bir araya getiriyor.

Ormanların Korunması ve Yeni Kentsel Yaşam

Zaha Hadid Architects’in tasarımında mevcut çam ormanlarının korunması, projenin temel stratejilerinden biri olarak öne çıkıyor. Masterplan çerçevesinde alandaki yaklaşık 18 bin ağacın yüzde 92’sinin korunması hedefleniyor.

Yeni kentsel yapı, birbirine bağlı mahallelerden oluşacak. Ağaçlarla çevrili bulvarlar, peyzaj koridorları, yaya yolları ve bisiklet rotaları, farklı mahalleleri birleştiren yeşil bir ağ oluşturacak.

Masterplanın merkezinde, kültürel mekanlar, kafeler, restoranlar ve sosyal alanlarla çevrili geniş bir kamusal meydan yer alıyor. Bu alan, hem Expo City sakinleri hem de yeni Baku Expo Centre genişlemesi ve Kongre Merkezi’ndeki etkinliklere katılan ziyaretçiler için sosyal bir buluşma noktası olarak tasarlanıyor.

Expo ve kongre alanlarını desteklemek amacıyla yeni bir otelin de masterplan içerisinde yer alması planlanıyor. Bu otelin, etkinlik ziyaretçileri ve yakın konumdaki uluslararası havalimanını kullanan yolculara hizmet vermesi öngörülüyor.

Bakü İklimi Tasarımda Etkili Olacak

Projenin dikkat çekici özelliklerinden biri, Bakü’nün kendine özgü iklim koşullarının kentsel tasarımın bir parçası haline getirilmesi. “Havanın Şehri” olarak bilinen Bakü, kış aylarında Hazar Denizi’nden karaya doğru esen güçlü Khazri rüzgârları ve yaz aylarında İran platosundan sıcak hava taşıyan Gilavar rüzgârlarının etkisi altında kalıyor.

Zaha Hadid Architects, bu iklim koşullarını dikkate alarak kapsamlı bir yaya rüzgâr konforu analizi yapıyor. Mahallelerdeki yapıların konumlandırılması, hakim rüzgârların hızını zemin seviyesinde azaltacak doğal bariyerler oluşturacak şekilde planlanıyor.

Bu yaklaşım sayesinde, kamusal alanların, yaya yollarının ve bisiklet güzergâhlarının yıl boyunca daha konforlu bir şekilde kullanılabilmesi amaçlanıyor.

Çevresel Yaklaşım ve Ağaç Koruma

Baku Expo City masterplanının çevresel yaklaşımının merkezinde mevcut peyzajın korunması yer alıyor. Alandaki 18 bin ağacın yaklaşık yüzde 92’sinin korunması hedeflenirken, kapsamlı bir orman yönetimi programı ile mevcut doğal örtünün zaman içinde gelişiminin desteklenmesi planlanıyor.

Yeni dikimlerin, mevcut ağaçların gölgeleme ve rüzgâr kırıcı etkilerini güçlendirecek şekilde yapılması öngörülüyor. Korunan ağaç dokusu, doğal serinleme, rüzgâr tamponlama ve mikroiklim düzenlemesi sağlarken, yeni yerleşimin ekolojik karakterinin korunmasına katkı sunacak.

Yeşil Çatılar ve Sürdürülebilir Enerji Kullanımı

Masterplan kapsamında tasarlanacak tüm yeni yapılarda yeşil çatı sistemlerinin kullanılması planlanıyor. Bu sistemlerin, yapıların ısıl yalıtımını artırması ve soğutma için gereken enerji ihtiyacını azaltması hedefleniyor.

Yeşil çatılar ayrıca, yağmur suyunun toplanması ve doğal olarak filtrelenerek yeniden kullanılmasını sağlayacak su yönetimi sisteminin bir parçası olacak. Proje, bu sayede hem yağmur suyu yönetimini iyileştirmeyi hem de kentsel ısı adası etkisini azaltmayı amaçlıyor.

Yenilenebilir güneş ve rüzgâr enerjisi, pasif tasarım stratejileri, etkin su yönetimi ve düşük karbonlu malzeme kullanımı, masterplanın sürdürülebilirlik yaklaşımını tamamlıyor.

Ulaşım Ağı ile Entegrasyon

Baku Expo City’nin ulaşım bağlantıları, Bakü’nün 2030 ulaşım stratejisiyle uyumlu bir şekilde planlanacak. Projenin şehir merkezine, uluslararası havalimanına ve metropoliten bölgenin farklı noktalarına toplu taşıma ağı üzerinden doğrudan bağlantılar kurması hedefleniyor.

Bu kapsamda Bakikhanov–Bina–Gala demiryolu hattının geliştirilmesi ile Expo City’nin kentin genişleyen ulaşım ağına entegre edilmesi planlanıyor. Yaya ve bisiklet öncelikli iç ulaşım sistemi ise mahalleleri birbirine bağlayan alternatif bir hareketlilik ağı oluşturacak.

Konut, Kültür ve Kamusal Yaşamın Bütünlüğü

Baku Expo City, sadece bir sergi ve kongre alanının genişletilmesi olarak değil, konut ve kamusal yaşamı bir araya getiren yeni bir kentsel bölge olarak ele alınıyor. Farklı yaşam biçimlerine yönelik konut seçenekleri, okullar, anaokulları, yerel mağazalar, kültürel ve eğlence mekanları, sağlık merkezleri, spor kulüpleri ve kamusal parklarla birlikte planlanıyor.

Zaha Hadid Architects’in masterplanı, mevcut doğal peyzajı korurken yeni yapılaşmayı iklim, ulaşım ve kamusal yaşamla bütünleştirmeyi hedefleyen uzun vadeli bir kentsel gelişim modeli sunuyor. Baku Expo City, bu yaklaşımıyla Bakü’nün büyüyen nüfusuna yeni yaşam alanları kazandırırken, kentin doğal dokusu ve iklim koşullarıyla uyumlu, sürdürülebilir ve insan odaklı bir kent parçası oluşturmayı amaçlıyor.