Küba Puro Fabrikalarında 160 Yıllık Geleneğin Sırrı
Küba puro fabrikalarında 160 yıldır süren gelenek: işçiler, edebi eserler ve gazeteler eşliğinde çalışıyor.
Küba’nın puro fabrikalarında 19. yüzyıldan bu yana süregelen bir gelenek, işçilerin üretim süreçlerinde dikkatlerini artırmak amacıyla edebi eserler okumalarıdır. Bu uygulama, lector de tabaquería olarak adlandırılan fabrika okuyuculuğu geleneği ile günümüze kadar gelmiştir. Fabrikalarda çalışan okuyucular, iş saatleri boyunca işçilere romanlar, şiirler ve gazete haberleri okuyor.
Bu geleneğin kökleri 1860’lı yıllara kadar uzanmaktadır. Puro sarım işleminin uzun sürmesi ve işçilerin sürekli aynı yerde çalışması nedeniyle bu uygulamanın ortaya çıkışına dair çeşitli kaynaklar mevcuttur. Kübalı yazar ve araştırmacı Fernando Ortiz’in kayıtlarına göre, ilk fabrika okuyucusu 1864 yılında Bejucal kasabasında görev yapan Antonio Leal’dır.
Bu uygulamanın yaygınlaşmasında Kübalı siyasetçi Nicolás Azcárate’nin de etkisi olduğu belirtiliyor. Azcárate, bir söyleşide dini tarikatların yemekhanelerinde yüksek sesle kitap okunduğunu anlattıktan sonra, puro işçisi Saturnino Martínez bu yöntemi fabrikalara taşıma fikrini geliştirmiştir.
Havana’daki El Fígaro puro fabrikasında 1865 yılında, işçilerin talebi üzerine yüksek sesle kitap okunmasına resmi olarak izin verilmiştir. Başlangıçta okuyucunun ücreti işçiler tarafından karşılanıyor ve okunacak metinler de yine işçiler tarafından seçiliyordu. 1909 yılında ABD Kongre Kütüphanesi arşivlerinde yer alan bir fotoğrafta, okuyucu ücretinin işçiler tarafından ödendiği bilgisi yer almaktadır.
Fabrikalarda okunan ilk eser ise “Las Luchas del Siglo” adlı kitap olmuştur. 1866 yılından itibaren eser çeşitliliği artarak Fransız Devrimi tarihi, ekonomi politik metinleri ve romanlar da okunmaya başlanmıştır. Zamanla Victor Hugo, Alexandre Dumas, William Shakespeare, Honoré de Balzac, Stendhal, Edgar Allan Poe ve Herman Melville gibi ünlü yazarların eserleri işçilere aktarılmıştır.
Ancak, gazetelerin ve işçi haklarına dair metinlerin okunması fabrika sahiplerinin tepkisini çekmiş ve uygulamaya yönelik bazı engellemeler yaşanmıştır. Tüm bu zorluklara rağmen fabrika okuyuculuğu uygulaması devam etmiştir. 1959’daki Küba Devrimi’nin ardından tütün sanayisinin devletleştirilmesiyle birlikte fabrika okuyucuları resmi kadrolara dahil edilmiş ve ücretleri devlet tarafından ödenmeye başlanmıştır.
Günümüzde, radyo, televizyon ve akıllı telefonların fabrikalarda kullanılmasına rağmen bu gelenek hala varlığını sürdürmektedir. 2012 yılında Küba’nın Ulusal Kültürel Mirası olarak ilan edilen fabrika okuyuculuğu, 2025 yılı itibarıyla Küba’da yaklaşık 50 puro fabrikasında devam etmektedir.
