Türkiye’nin Tıbbi Bitki Mirası Dijital Ortama Aktarıldı

Türkiye’nin zengin tıbbi bitki kültürel mirası, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’na bağlı Coğrafi Bilgi Sistemleri Genel Müdürlüğü tarafından dijital ortama aktarılmıştır. Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın eşi Emine Erdoğan’ın destekleriyle hayata geçirilen projede Darüşşifa Bilgi Sistemi ve Geleneksel Tıbbi Bitkiler Bilgi Sistemi kurulmuştur.

Bu sistemler aracılığıyla Türkiye genelinde 23 darüşşifa ve 81 ilden seçilen iki tür ile toplamda 162 tıbbi bitki türüne ait veriler, kullanıcıların erişimine interaktif bir biçimde sunulacaktır. Çalışma kapsamında darüşşifaların tarihsel, coğrafi ve yapısal özellikleri ile bitkilerin halk hekimliğindeki kullanım şekilleri, Latince adları ve tarihsel işlevleri detaylı bir şekilde modellenmiştir.

Analizler sonucunda, defne, ıhlamur, kekik ve adaçayının ekolojik ve kültürel kümelenmeler oluşturduğu tespit edilmiştir. Türkiye’de Akdeniz aromatik bitki koridoru (defnekekik), Karadeniz fitoterapi ve orman şifa hattı (ıhlamur) ile İç Anadolu-Ege geçiş kuşağı tıbbi bitki rotası (adaçayı-kekik) gibi bitki temelli sağlık turizmi ve etnobotanik kümelenmelerin varlığı ortaya çıkmıştır. Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde Anadolu’da inşa edilen darüşşifalar, yalnızca tedavi merkezleri değil, aynı zamanda tıbbi bilginin üretildiği ve uygulandığı önemli kurumlar olmuştur.

Oluşturulan dijital kültürel miras platformları çerçevesinde her darüşşifa için il ve konum bilgisi, kuruluş yılı ve dönemi, kurucusu ve niteliği, mevcut korunma durumu, yapı fotoğrafları ile tedavi amaçlı kullanılan bitkilere dair veriler toplanmıştır.

Darüşşifaların Türkiye genelindeki mekânsal dağılımı incelendiğinde, kuruluş dönemlerinin siyasal hâkimiyet alanları, tarihsel ticaret yolları ve bölgesel sağlık politikaları ile doğrudan bağlantılı olduğu görülmüştür. Selçuklu dönemine ait darüşşifalar Kayseri, Sivas, Tokat, Konya ve Çankırı’da yoğunlaşırken, Osmanlı döneminde İstanbul, Bursa, Edirne ve Manisa’da inşa edilmiştir.

İstanbul’da Süleymaniye, Haseki, Üsküdar Atik Valide, Darüssaade Ağası, Tophane, Balıklı Rum Hastanesi, Gureba ve Gülhane darüşşifaları hizmet vermiştir. Amasya, Mardin, Kastamonu ve Sinop gibi stratejik konumda bulunan şehirlerdeki darüşşifalar ise bölgesel sağlık merkezleri olarak önemli bir rol üstlenmiştir.